de lach op zijn gezicht
hij krijgt het er niet meer vanaf
te verbeten aangebracht misschien
te gehaast
op weg naar dit en dat
stelt dit de minste vragen
gaat dat opgelucht
aan hem voorbij
hij staat voor de spiegel,
naast zijn schoenen
de spot is zo beter te dragen
in het felle licht
hier zijn dan wel de kinderen
die ik had verwacht
nu ga ik doen wat ik mijzelf
vandaag had beloofd
vallen en opstaan
vallen tot hij lacht
verkeerd doen alles fout
dat het net op tijd toch lukt
en dat alles niet waar is
niet, zolang hij daarin gelooft
sapperdeflap klapwiekend
in slechtzittend kostuum
en doorzichtige schmink
val hinkel hik ik binnen
in de verkeerde zaal
stamel ik in mimitaal
slechtzittende zinnen
met wapperend ruimgebaar
het verkeerde keelgat in
van de groep die mij tegenstaart
hier zaten ze niet op te wachten,
op niets eigenlijk bleek achteraf
een witte jas brak het koude ijs
een vergissing is menselijk
het lachen vergaan
een lach brak je gezicht
en een boek werd gesloten
woorden vielen open
zoveel beter van je lippen
dan van je ogen
die ondanks je blikken, licht
toch zouden hebben gelogen
vanuit een flessenzee
zittend op je
ongeopende
poststukkeneiland
heet jij me welkom
maar kijkt me aan
alsof ik strijkijzers
deur aan deur
verkoop
op Kerstavond
ik bestudeer jouw gekerfde gelaat
dat geelzuchtig is naar de vluchtige smaken
die ooit dit glazen kerkhof vulden
jij zegt dat je vroeger heel mooi was
mijn hoofd knikt, maar liegt overduidelijk
de stank op jouw eiland is zo erg
dat verlepte bloemen zich schimmels
op hun kelken schamen
ik verlang naar buiten, naar onbedorven lucht
waar roodborstjes een nest bouwen
waar een vrouwenstem teder een Stabat Mater zingt
jij zegt dat je vroeger ook een hele mooi stem had
maar mijn hoofd kan overduidelijk niet meer liegen
misschien moet ik vanavond
wel lachen om een stand-up comedian
grap over
een eilandbewoner die
flessen wijn leeg moet hijsen
voordat hij ze kan vullen met
een overzeese papieren noodkreet
‘ik wil zo graag stoppen met drinken’
Heeft regen een begin, heeft licht een einddatum, kunnen mollen zwemmen, en zo ja, hoe goed is dan hun vlinderslag, kan een vlinder met ontzaglijk veel spijt weer een rups worden, zijn er kampbeulen die hun moeder helpen met het aantrekken van ondergoed, zou ik een goede vis zijn, of een veel te vinnige, is het een heel gek idee om mijn iPhone te gaan frituren, is het mogelijk dat de dode vlieg op mijn vensterbank suïcide heeft gepleegd, en zo ja, was hij het dan ook zo zat altijd maar op hondendrollen te moeten landen, zou de fryPhone een gat in de markt zijn, en zou al dat geld mij gelukkiger maken, is geluk eigenlijk een afspraak, en is 1 + 1 = 2 nou een bedenksel, of was het er altijd al, maar moest het nog even gevonden worden?
Waarom lachen anderen alleen minzaam om mijn gedachten, en niet innig om mijn oprechtheid als mens?
Ik neem het ze niet kwalijk. Zelf lachte ik vanmorgen om een likkebaardende mier die jacht maakte op een plakkerige strooppot die zijn strop werd.
je dacht aan Allah Akhbar
of Ivanhoe toen je oefende
in het Amsterdamse Bos
maar daar draagt het geluid niet ver
of dat je als de Hulk zo groen
en je kleren zouden scheurden
omdat je groter was dan jezelf
maar iedereen rende weg
halverwege je kreet vielen
hekken en mensen over kinderen
en je kleding schuurde
tussen politie en straat
je dacht nog even aan tv
en je moeder en of ze je misschien
nu zou zien en de halve Dam lag plat
maar niemand lachte mee
Dit voorjaar zijn wederom drie GGz dichters benoemd. Ze mogen de titel tot maart 2011 dragen. Alle drie hebben raakvlakken met de GGz: als hulpverlener, cliënt, mantelzorger of anderszins. Dit jaar is één van de GGz dichters van Mondriaan: André Calis.
André Calis kan met recht een duizendpoot genoemd worden. Poëzie, muziek of teken- en schilderkunst, hij voelt zich er bij thuis. Nadat hij een hogere technische opleiding afgerond had, ging hij als ontwerper aan de slag. Na enige tijd verliet hij dat pad echter en is hij zich gaan richten op zijn grote liefde: de kunst. Op dit vlak is hij volledig autodidact. Gedichten maakt Andre al sinds hij jong was. Het schrijven van poëzie is voor hem een manier om bij de samenleving aan te haken, de communicatie op gang te brengen en vooral ook te houden. Met name het feit dat je met minder woorden veel meer kunt zeggen, spreekt hem daarbij aan.
“Een mailtje van een kennis attendeerde mij op de site : www.gzzdichter.nl. Hij wist dat ik schilderde en dichtte en dacht dat het misschien iets voor mij zou zijn. Er stond een oproep voor de ‘vacature’ van GGz Dichter. Om in aanmerking te komen moest ik een gedicht schrijven over psychofarmaca en drie tot vijf eigen gedichten insturen die door de redactie van ggzdichter.nl werden beoordeeld. Ik ben er trots op één van die drie te zijn”, aldus André Calis.
Meedingen naar de titel streelde zijn ijdelheid, maar nu hij hem heeft gaat het om veel meer dan dat. Het is de erkenning dat hij iets kan en daarmee schijnbaar ook nog is staat is anderen te raken. De ideële kant van het GGz dichterschap, is wat hem motiveert er ook echt werk van te maken. “Ik krijg van mensen terug dat ze zich herkennen in mijn woorden, dat ik de kern weet te raken, dat ik weet wat ze doormaken. Dat is voor mij een bijzondere ervaring. Dat ik gewoon met woorden het lijden voor mensen dragelijker kan maken. Ook voor mezelf hoor. Want ik heb soms wel ‘genoeg’ van de wereld, maar nu blijkt de wereld nog niet genoeg van mij te hebben.”
In zijn werk wil Calis uiting geven aan gevoelens van verlating, stilte en angst. Toch komt steeds vaker ook de kracht van het leven in zijn werk naar voren. Calis heeft door psychische zowel als verslavingsproblematiek veel klinieken van binnen gezien. Daar ontmoette hij veel boeiende mensen die, net als hijzelf, voortdurend in gevecht waren met het leven. Mensen die de kracht hadden om dat gevecht elke dag opnieuw aan te gaan, simpelweg omdat zij het leven - ondanks alles - de moeite waard vonden. Dat is de kracht die ook deze GGz dichter prikkelt
“Er wordt een appèl op me gedaan. ‘De deadline nadert, waar blijft je bijdrage, je gedicht.’ Dat maakt dat ik weer vooruit kan. Met het gedicht, maar ook met het leven. Dat is ook de reden dat wij drieën - de drie GGz dichters - méér willen dan alleen via de site publiceren. Het liefst zouden we aan het bed staan en een gedicht voordragen. Direct naar het hart van de toehoorder. Daar werken we aan. Met dat doel willen we meer naar buiten treden. Mijn collega’s verzorgen al voordrachten bij symposia en congressen, bijvoorbeeld op een dag over psychose. Dat ga ik ook nog doen. Lijkt me ontzettend leuk.”
“Mensen met een psychische stoornis hebben feitelijk kieren in het hoofd, begrijp je? Dat is wezenlijk”, zegt hij gepassioneerd. “Vanuit de verschillende hoeken die wij drieën als GGz dichters vertegenwoordigen, kunnen via die kieren contact leggen. Ik als ervaringsdeskundige en mijn collega’s als familielid en hulpverlener. Via die kieren vang ik informatie op die ik verwerk tot gedichten. Op die wijze communiceer ik, is er contact. Ook om de eenzaamheid op te heffen. We zijn niet allemaal anders, maar allemaal hetzelfde.
Een gedicht is communicatie. Het geeft verbondenheid, je bent niet alleen hierin. Het raakt. Daarom wens ik mezelf, ons, iedereen toe dat het echt gebruikt wordt. Dat het helende effect zich kan verspreiden als een olievlek. Want iedereen heeft het nodig, nodig te zijn.”
Liesbeth de Wijs
Mondriaan
Een verdwaalde lach die zomaar onverwachts langs waait, de voorzichtige lach van dat meisje op dat terras, een aarzelende lach van de vrouw die begreep dat ze naar huis mocht, die uitbundige lach van dat groepje in de trein naar Utrecht, de geruststellende lach van een man bij de sociale dienst, een brede lach op het gezicht van een kind, de berustende lach van je moeder, die laatste dag.
Een lach doet veel. Met jezelf maar zeker ook met anderen. Als iemand naar je lacht, wordt het zachter in je wezen, milder in je hart, en raakt het donker even net iets meer verdwaald. Een lach verandert de wereld een beetje.
Samen lachen doet nog meer dan dat: het geeft een gevoel van saamhorigheid. Bovendien werkt lachen aanstekelijk. Lacht iemand, dan is het moeilijk daar weerstand aan te bieden of onaangedaan te blijven.
Toch zijn er veel mensen die zelden iemand naar hen zien lachen. En ook zijn er veel mensen die weinig reden hebben om te lachen. In de GGz kom je ze vaak tegen. Niettemin is het opvallend, hoeveel ook daar gelachen wordt. Om alledaagse dingen, pijnlijke dingen, mooie dingen of zomaar, zonder reden. Dat is belangrijk en hoopvol.
Want waarom je ook lacht, het lachen zelf maakt blij. Een goede lachbui activeert je lijf. Stresshormonen nemen af, er ontstaat spanningsontlading. Heel even voelen we ons emotioneel bevrijd. En laten we eerlijk zijn: wie wil dat niet?
Ach, en ondertussen blijven we mensen. Hebberig als altijd worden we zuchtig als we kijken naar een lieve lach - hunkerend naar meer…
je hoekige wendingen
waren vaak niet te volgen
het ontwijken van de sluiers
bracht je er middenin
je stralende omarmingen
waren, arme jongen,
daarom altijd zo verdacht
zo weinig licht