Poëzie en helen (workshop GGz Dichter)
In de middag van de Breingeindag in Alkmaar (30 maart 2009), na de presentatie van de nieuwe GGz-dichters van 2009, is er een workshop onder de titel ‘Poëzie en Helen’. Tegelijkertijd kunnen bezoekers kiezen voor een gedichtenroute door Alkmaar of een workshop over beeldende kunst. Pieter van Megchelen, GGz-Dichter 2008, leidde de poëzie-workshop. ‘Het was inspirerend om te merken hoeveel mensen mee wilden doen. En nog inspirerender om de gedichten te horen die na een half uur geschreven waren.’
Helende krachten aanspreken
Aan het begin van de workshop geeft Pieter een korte inleiding over helen en poëzie. ‘Een gedicht schrijven over wat je voelt, wat je raakt, kan helend werken. Het kan helpen als je eens wat meer van een afstandje kijkt naar je gevoelens en ervaringen. Door gebruik te maken van vergelijkingen en beelden krijg je zelf meer vat op dingen, die je in de greep kunnen houden. Het kan ook helend zijn om te verwoorden waar je heen wilt, wat je idealen zijn. Door te dichten spreek je de creatieve kanten van jezelf aan, de scheppingskracht die in je zit. Die kracht zal niet altijd genoeg zijn om al onze problemen op te lossen, maar zij is onmisbaar om heel te worden.’
En laat die inspiratie nu maar komen
Omdat het vaak lastig is om te beginnen met een gedicht, krijgen de deelnemers een paar tips mee. Pieter noemt de suggestie van zijn collega GGz-Dichter 2008 Anneke Slagter, die helaas niet bij de workshop aanwezig kon zijn: ‘Je kunt de zin aanvullen ‘Verdriet smaakt als…, voelt als…, klinkt als…en dan die zin gebruiken of het woord dat je hebt gevonden’. En hij doet de suggestie om inspiratie op te doen aan de hand van beelden. Hiervoor heeft hij prentbriefkaarten over de tafels verspreid. De deelnemers gaan aan de slag. Sommigen gaan lekker buiten in de voorjaarszon zitten, anderen zoeken binnen een rustig hoekje om aan hun gedicht te werken. Na een half uur komt iedereen weer bij elkaar en lezen de meesten hun gedicht voor. Een boeiende en vaak ontroerende ervaring. Karen Heerema, één van de drie GGz-Dichters 2009, maakte tijdens de workshop het volgende gedicht:
Verdriet voelt als drijfzand soms
zak erin weg maar verdrinken
nee, spreid je armen en benen
alsof je vliegt
lichter dan de droefenis.Karen Heerema (Breingeindag, Alkmaar)
Dit gedicht is een prachtig voorbeeld van hoe je een gevoel in een paar regels kunt uitdrukken, en op een manier dat anderen er ook nog kracht en troost uit kunnen putten.
Enkele tips voor (beginnende) dichters:
- Schrijf eerst gewoon vanuit je gevoelswereld, vanuit jouw ervaring alles op wat er in je opkomt. Maak je daarbij nog niet te druk of het mooi is, als het maar echt vanuit jezelf komt.
- Lees het dan eens hardop voor jezelf voor. Luister goed, welke zinnen goed klinken, welke woorden misschien overbodig zijn.
- Onderstreep de sterkste zinnen en woorden en kijk wat er gebeurt als je de rest weglaat. Vaak wint een gedicht daardoor aan kracht.
- Poëzie is (ook) de kunst van het weglaten.
- Laat het gedicht rustig even liggen en kijk er een dag of een paar dagen later nog eens naar. Misschien heb je in de tussentijd iets gezien dat er nog bij moet, of kun je nog meer woorden weglaten.
- Als je er tevreden over bent, lees het eens voor aan vrienden en onbekenden. Let goed op hoe zij reageren. Soms kan dat helpen om het verder te verfijnen.
- Poëzie van anderen lezen en horen kan inspirerend werken.
- Maar let wel op: blijf trouw aan jezelf. Het is jouw gedicht, het zijn jouw woorden en beelden. Het is de uiting van jouw scheppingskracht, die sterker wordt als je haar vaker aanspreekt.
- Daarom is de belangrijkste tip: blijf schrijven en deel je gedichten met elkaar. Deze wereld kan elk sprankje schoonheid gebruiken die we kunnen scheppen. En wie pijn kan omvormen tot schoonheid, of uiting kan geven aan liefde en andere idealen, heeft zichzelf en anderen een groot geschenk gegeven.
Pieter van Megchelen