Is er een relatie tussen kunst en gekte? Hoe verbeelden kunstenaars en performers de (eigen) waanzin en hoe beïnvloedt dat ons denken over mensen met een psychiatrische stoornis? Het 3e Internationale Madness & Arts Festival onderzoekt deze vragen in een uitgebreid programma met theater, dans, film, muziek, beeldende kunst, literatuur, poëzie, debat en ontmoetingen. Het festival biedt een podium aan kunstenaars met een psychiatrische achtergrond en aan kunstenaars die geïnteresseerd zijn in de thematiek van gekte. Tien dagen lang staan ze zij aan zij op de belangrijkste culturele podia van Haarlem en op het Festivalterrein bij Museum Het Dolhuys. Centraal staat de ontmoeting tussen beiden en de ontmoeting met het publiek.
Het Madness & Arts Festival kiest bewust voor de relatie met kunst omdat kunst een breed publiek aanspreekt. Het doel van het festival is het destigmatiseren van ‘gekte’ op verschillende fronten. Bijvoorbeeld door het publiek te laten zien dat grens tussen ‘geestelijk gezond’ en ‘gestoord’ veel vloeibaarder is dan gedacht en dat het niet enkel gaat om de extreme stoornissen, maar ook om veelvoorkomende psychische problemen als depressie, dementie en eetproblemen. Of juist door het publiek te laten beseffen dat het romantisch idee van de ‘gekwelde, creatieve gek’ voorbijgaat aan de werkelijke, donkere kanten van psychische problemen, die niet ophouden als de podiumverlichting uitgaat.

Ook Andre Calis, een van de drie GGz Dichters 2010, zal optreden op het Madness en Arts Festival.

Meer info over het festival en programma: www.maf3.nl

ze hebben dat te laat begrepen
toen hij was uitgekeken
op dat prentje in zijn kamer,
een vogel op een tak

een wezen op zijn plek

Assisi, verdwaald
in een witte wereld
waar teveel ongedierte
moest worden gespaard

daar heeft hij zijn wandelen bewaard
om een ander pad te breken

hij heeft er nooit over gesproken, niet met mij
maar de dieren moeten het hebben geweten,
het venster was gebroken, een tak, een vogel

vrij

op weg naar dit en dat
stelt dit de minste vragen
gaat dat opgelucht
aan hem voorbij

hij staat voor de spiegel,
naast zijn schoenen

de spot is zo beter te dragen
in het felle licht

nu ga ik doen wat ik mijzelf
vandaag had beloofd

vallen en opstaan
vallen tot hij lacht

verkeerd doen alles fout
dat het net op tijd toch lukt

en dat alles niet waar is
niet, zolang hij daarin gelooft

stamel ik in mimitaal
slechtzittende zinnen
met wapperend ruimgebaar
het verkeerde keelgat in
van de groep die mij tegenstaart

hier zaten ze niet op te wachten,
op niets eigenlijk bleek achteraf

een witte jas brak het koude ijs
een vergissing is menselijk

het lachen vergaan

zoveel beter van je lippen
dan van je ogen

die ondanks je blikken, licht
toch zouden hebben gelogen

ik bestudeer jouw gekerfde gelaat
dat geelzuchtig is naar de vluchtige smaken
die ooit dit glazen kerkhof vulden
jij zegt dat je vroeger heel mooi was
mijn hoofd knikt, maar liegt overduidelijk
de stank op jouw eiland is zo erg
dat verlepte bloemen zich schimmels
op hun kelken schamen

ik verlang naar buiten, naar onbedorven lucht
waar roodborstjes een nest bouwen
waar een vrouwenstem teder een Stabat Mater zingt
jij zegt dat je vroeger ook een hele mooi stem had
maar mijn hoofd kan overduidelijk niet meer liegen

misschien moet ik vanavond
wel lachen om een stand-up comedian
grap over
een eilandbewoner die
flessen wijn leeg moet hijsen
voordat hij ze kan vullen met
een overzeese papieren noodkreet
‘ik wil zo graag stoppen met drinken’

Waarom lachen anderen alleen minzaam om mijn gedachten, en niet innig om mijn oprechtheid als mens?

Ik neem het ze niet kwalijk. Zelf lachte ik vanmorgen om een likkebaardende mier die jacht maakte op een plakkerige strooppot die zijn strop werd.

of dat je als de Hulk zo groen
en je kleren zouden scheurden
omdat je groter was dan jezelf
maar iedereen rende weg

halverwege je kreet vielen
hekken en mensen over kinderen
en je kleding schuurde
tussen politie en straat

je dacht nog even aan tv
en je moeder en of ze je misschien
nu zou zien en de halve Dam lag plat
maar niemand lachte mee

André Calis kan met recht een duizendpoot genoemd worden. Poëzie, muziek of teken- en schilderkunst, hij voelt zich er bij thuis. Nadat hij een hogere technische opleiding afgerond had, ging hij als ontwerper aan de slag. Na enige tijd verliet hij dat pad echter en is hij zich gaan richten op zijn grote liefde: de kunst. Op dit vlak is hij volledig autodidact. Gedichten maakt Andre al sinds hij jong was. Het schrijven van poëzie is voor hem een manier om bij de samenleving aan te haken, de communicatie op gang te brengen en vooral ook te houden. Met name het feit dat je met minder woorden veel meer kunt zeggen, spreekt hem daarbij aan.
“Een mailtje van een kennis attendeerde mij op de site : www.gzzdichter.nl. Hij wist dat ik schilderde en dichtte en dacht dat het misschien iets voor mij zou zijn. Er stond een oproep voor de ‘vacature’ van GGz Dichter. Om in aanmerking te komen moest ik een gedicht schrijven over psychofarmaca en drie tot vijf eigen gedichten insturen die door de redactie van ggzdichter.nl werden beoordeeld. Ik ben er trots op één van die drie te zijn”, aldus André Calis.
Meedingen naar de titel streelde zijn ijdelheid, maar nu hij hem heeft gaat het om veel meer dan dat. Het is de erkenning dat hij iets kan en daarmee schijnbaar ook nog is staat is anderen te raken. De ideële kant van het GGz dichterschap, is wat hem motiveert er ook echt werk van te maken. “Ik krijg van mensen terug dat ze zich herkennen in mijn woorden, dat ik de kern weet te raken, dat ik weet wat ze doormaken. Dat is voor mij een bijzondere ervaring. Dat ik gewoon met woorden het lijden voor mensen dragelijker kan maken. Ook voor mezelf hoor. Want ik heb soms wel ‘genoeg’ van de wereld, maar nu blijkt de wereld nog niet genoeg van mij te hebben.”
In zijn werk wil Calis uiting geven aan gevoelens van verlating, stilte en angst. Toch komt steeds vaker ook de kracht van het leven in zijn werk naar voren. Calis heeft door psychische zowel als verslavingsproblematiek veel klinieken van binnen gezien. Daar ontmoette hij veel boeiende mensen die, net als hijzelf, voortdurend in gevecht waren met het leven. Mensen die de kracht hadden om dat gevecht elke dag opnieuw aan te gaan, simpelweg omdat zij het leven - ondanks alles - de moeite waard vonden. Dat is de kracht die ook deze GGz dichter prikkelt
“Er wordt een appèl op me gedaan. ‘De deadline nadert, waar blijft je bijdrage, je gedicht.’ Dat maakt dat ik weer vooruit kan. Met het gedicht, maar ook met het leven. Dat is ook de reden dat wij drieën - de drie GGz dichters - méér willen dan alleen via de site publiceren. Het liefst zouden we aan het bed staan en een gedicht voordragen. Direct naar het hart van de toehoorder. Daar werken we aan. Met dat doel willen we meer naar buiten treden. Mijn collega’s verzorgen al voordrachten bij symposia en congressen, bijvoorbeeld op een dag over psychose. Dat ga ik ook nog doen. Lijkt me ontzettend leuk.”
“Mensen met een psychische stoornis hebben feitelijk kieren in het hoofd, begrijp je? Dat is wezenlijk”, zegt hij gepassioneerd. “Vanuit de verschillende hoeken die wij drieën als GGz dichters vertegenwoordigen, kunnen via die kieren contact leggen. Ik als ervaringsdeskundige en mijn collega’s als familielid en hulpverlener. Via die kieren vang ik informatie op die ik verwerk tot gedichten. Op die wijze communiceer ik, is er contact. Ook om de eenzaamheid op te heffen. We zijn niet allemaal anders, maar allemaal hetzelfde.
Een gedicht is communicatie. Het geeft verbondenheid, je bent niet alleen hierin. Het raakt. Daarom wens ik mezelf, ons, iedereen toe dat het echt gebruikt wordt. Dat het helende effect zich kan verspreiden als een olievlek. Want iedereen heeft het nodig, nodig te zijn.”

Liesbeth de Wijs
Mondriaan